واژه نامه بیولوژی (زیست شناسی)
شیمی ( Chemist ): علم مطالعه مادّه، خواص مادّه و فعل و انفعالات درونی آن ها، که خود به دو شاخه شیمی آلی و شیمی معدنی تقسیم می شود.
بیوشیمی ( زیست شیمی Biochemistry ): علم مطالعه عناصر و ترکیبات موجود در جانداران و چگونگی انجام فرآیندهای زیستی می باشد.
الکترولیت ) Electrolyte ): به موادی که در حلال به یون های مثبت و منفی تفکیک شده و محلول آن ها رسانای الکتریسیته می شود الکترولیت گویند.
هوازی ( Aerobic ): تولید انرژی بدن در حضور اکسیژن در فعّالیت.
بی هوازی ( Anaerobic ): تولید انرژی بدن در غیاب اکسیژن در فعّالیت.
اسید ( Acids ): ترکیبی است که در آب، یون و پروتون تولید کند و یا توانایی دریافت یک یا چند ذوج الکترون داشته باشد که در تمرینات شدید زیر مدّت زمان 2 دقیقه در بدن بیشتر تولید می شود و همراه با لاکتات بعنوان اسید لاکتیک از ادامه فعّالیت به جهت جلوگیری از خطرات نبود اکسیژن و پایین بودن ظرفیت جلوگیری می نماید.H+
باز ( Bases ): ترکیبی است که یون تولید و پروتون دریافت کند و یا یک یا چند الکترون در اختیار ماده دیگر بگذارد.OH-
PH: قدرت اسید ( اسیدیته ) و قدرت باز ( بازیسیته ) را با PH بیان می کنند، در قوی ترین اسید ph=1 و در قوی ترین باز ph=14 است و به ماده ای که ph آن 7 باشد خنثی گویند.
کاتکولامین ( Catecholamines ): موّاد میانجی عصبی و هورمون های مشتق شده از آمونیاک که از نظر بیولوژیکی فعّال هستند و عامل تحریک سیستم سمپاتیک و از اسید آمینه تیروزین ساخته می شوند ( مانند: آدرنالین، نور آدرنالین و دوپامین ).
کربوهیدرات ( Carbohydrates ): کربوهیدرات یا همان گلوسیدها (قندها) می باشند که ترکیب اصلی آن را کربن C، هیدروژن H و اکسیژن O تشکیل می دهد که منبع اصلی تغذیه ای تأمین انرژی در جانداران نیز می باشد.
متابولیسم ( Metabolism ): به مجموعه فرآیندهای سوخت و ساز در بدن جانداران را متابولیسم گویند.
آنابولیسم ( Anabolism ): ساخته شدن یک مولکول درشت از واحدهای ساختمانی کوچکتر را آنابولیسم یا " ساخت " نیز گویند، مانند ساخته شدن انواع پروتئین از آمینواسیدهای اختصاصی آن ها (افزایش حجم عضلانی، ترمیم زخم ها و...).
کاتابولیسم ( Catabolism ): تجزیه شدن یک مولکول درشت و تبدیل آن به مولکول های کوچکتر و ساده تر که همیشه با آزاد سازی انرژی هراه است را کاتابولیسم یا " سوخت " گویند، مانند تجزیه چربی ها به اسیدهای چرب و گلیسرول.
گلیکوژن ( Glycogen ): شکل ذخیره کربوهیدرات در بدن که در کبد و عضله انجام می شود.
گلیکولیز ( Glycolysis ): تجزیه گلوکز به منظور تولید انرژی در طی فعّالیت را گلیکولیز گویند. این فرآیند در سیتوپلاسم صورت و در نتیجه 10 واکنش در شرایط بی هوازی تولید اسید پیروویک و مولکول ATP می باشد و در نتیجه به اسید لاکتیک تبدیل می شود.
گلوکونئوژنز ( Gluconeogenesis ): به ساخته شدن گلوکز از منابع غیر قند ( چربی و پروتئین )، گلوکونئوژنز گویند.
گلیکوژنولیز ( Glycogenolysis ): تجزیه گلیکوژن به گلوکز 1 فسفات به وسیله عمل آنزیم فسفوریلاز.
گلیکوژنز ( Glycogenesis ): تبدیل گلوکز به گلیکوژن.
لیپولیز ( Lipolysis ): تجزیه تری گلیسریدها به اسیدهای چرب و گلیسرول.
لاکتات ( Lactate ): نمک حاصل از اسید لاکتیک.
فسفاژن ( Phosphagen ): به دو ترکیب پرانرژی فسفاتی، آدنوزین تری فسفات و فسفوکراتین، فسفاژن گویند.
آتروفی ( Atrophy ): کاهش اندازه و توده بافت بدن، نظیر تحلیل رفتن بافت عضلانی در نتیجه عدم بکار گرفتن آن.
هایپر تروفی (Hypertrophy): افزایش حجم سلول ها و عضلات در اثر فعّالیت های مدام و مستمر.
آدنوزین تری فسفات ( ATP ) ( Adenosine triphosphate ): ترکیب یونی فسفات دار پر انرژی که منبع اصلی انرژی مورد نیاز بدن می باشد.
اتم ها : اجزای ساختمانی طبیعت
از میان 103 نوع اتم یا عنصر مختلف: ازت، هیدروژن، کربن و اکسیژن بترتیب: 3، 10، 18 و 65 درصد توده بدن ما را تشکیل می دند. این اتم ها نقش بسزایی در ترکیب شیمیایی مواد غذایی بر عهده دارند و واحدهای ساختاری اغلب مواد فعّال بدن بشمار می آیند.
کربن: عنصر ناپایدار/ همه مواد غذایی بجز آب و مواد معدنی کربن نیز دارند. در واقع، تقریباً همه مواد زیستی بدن دارای ترکیبات کربن دار هستند. بمنظور تشکیل مولکول های بزرگ زنجیره ای کربن، اتم های کربن عموماً توانایی فوق العاده ای برای شرکت و تشکیل پیوندهای شیمیایی با سایر اتم های کربن یا اتم های سایر عناصر دارند. چربی ها و کربوهیدرات ها از پیوند اتم های کربن با اتم های هیدروژن و اکسیژن تشکیل می شوند. با اضافه شدن ازت و مواد معدنی خاص، مولکول پروتئین بوجود می آید. اتم های کربن، هیدروژن، اکسیژن و ازت اجزای ساختمانی آلی سازنده مواد غذایی را تشکیل می دهند.
آشنایی با گرایش فیزیولوژی ورزش
گرایش فیزیولوژی ورزش Sport physiology
این رشته با بررسی تشریح روابط و موقعیت اندام های مختلف بدن و عمل آنها
آشنا میشوند و ضمن مطالعه اعمال فیزیولوژیکی بدن انسان و اثر عوامل فیزیکی، شیمیایی، عصبی و غیره
روی فیزیولوژی اندام های مختلف بدن به بررسی اعمال فیزیولوژیکی بدن هنگام
فعالیت های بدنی و پس از آن به چگونگی سازگاری بدن، نسبت به این فعالیت ها میپردازند.
دانشجویان همچنین با نحوه استفاده از وسایل و تجهیزات آزمایشگاهی جهت اندازه گیری
توانایی های ساختاری و فیزیولوژیکی ارگانهای مختلف و تغییرات حاصل شده در هنگام فعالیت
به روی انسان (یا حیوان) و مقایسه آن با حالت استراحت آشنا میشوند.
متخصصین با دستگاه های مختلف
انرژی در فعالیت های هوازی و بیهوازی آشنا شده، همچنین اعمال عمومی سلولی در هنگام فعالیت های بدنی (هوازی و بیهوازی) و
تغییرات فیزیولوژیکی و ساختاری واحدهای درون سلولی را مورد بررسی قرار میدهند. در
این گرایش سازگاری های سیستم عصبی عضلانی در اجرای فعالیت های بدنی به ویژه
مهارت های پیچیده، سازگاری قلب و عروق تنفسی در اثر تمرین و فعالیت های هوازی و
بیهوازی و همچنین سازگاری های غدد درون ریز از جهت تنظیم بیشتر آنزیم ها، تغییر عمل
آنزیم ها و نفوذپذیری غشا سلولی از جنبه ساختاری و اعمال فیزیولوژیکی مورد بررسی قرار
میگیرد. دستاوردهای این گرایش به مربیان و ورزشکاران در
تعیین نوع فعالیت های مناسب و اصول برنامه نویسی تمرینی کمک شایانی می نماید حتی به
افراد عادی نیز می تواند کمک نماید. ایمنولوژی ورزش یا بررسی فعالیت های بدنی بر
ایمنی داخلی بدن نیز در زمره این گرایش قرار می گیرد که اخیرا با تلاش اساتید در
دانشگاه تربیت معلم این گرایش نیز با نام ایمنولوژی ورزش شروع به کار کرده است.
امید است در آینده نزدیک با دستاوردهای کاربردی این رشته شاهد شکوفایی و شناخت آن
در سطح جامعه باشیم.
این گروه از سال 1367 به همراه گروههای دیگر دانشکده فعالیت خود را آغاز نموده است. در مقاطع کارشناسی و کارشناسی ارشد، در گرایش تربیتبدنی و در مقطع دکتری، در گرایش فیزیولوژی ورزشی دانشجو میپذیرد.